A

Assamblea federala plenara; Assamblea federala (chombras reunidas)

Reuniun da las duas Chombras federalas en sedutas communablas, dirigidas dal president dal Cussegl naziunal, en spezial per elecziuns (p. ex. da commembers dal Cussegl federal, da la chanceliera u dal chancelier federal, dals derschaders dals tribunals fe

Assamblea federala; Chombras federalas; Parlament federal; AF

Autoritad legislativa suprema da la Confederaziun che sa cumpona da duas chombras cun cumpetenzas egualas, il Cussegl naziunal ed il Cussegl dals chantuns.

attest da votar; attest d'eleger; attest dal dretg da votar e d'eleger

Attest che vegn tramess a mintga votanta e mintga votant avant ina votaziun u elecziun e che sto vegnir preschentà tar la votaziun a l'urna u agiuntà a la cuverta da votar tar la votaziun per correspundenza.

attestaziun dal dretg da votar

Attestaziun uffiziala ch'ina persuna che ha suttascrit ina dumonda da referendum, ina iniziativa dal pievel u ina glista electorala ha il dretg da votar e d'eleger en la vischnanca inditgada sin la glista da suttascripziuns.

C

candidat; candidata

Persuna che vul sa laschar eleger e ch'ademplescha las premissas legalas e constituziunalas.

candidatura multipla

Candidatura d'ina persuna che figurescha sin dapli ch'ina glista dal medem circul electoral ubain sin propostas electoralas da plirs chantuns.

cedel da votar

Formular uffizial per la votaziun, sin il qual las votantas ed ils votants inditgeschan sch’ellas ed els acceptan u refusan in project da votaziun.

cedel da votar electronic

Cedel da votar che las votantas ed ils votants empleneschan en in sistem da votaziun e d'elecziun electronica e tramettan al biro electoral sur l'internet.

cedel da votar vid

Cedel da votar sin il qual la persuna cun il dretg da votar n'ha scrit nagut, exprimind uschia cleramain l'abstenziun da la vusch.

cedel electoral

Formular uffizial che las electuras ed ils electurs ston duvrar per l'elecziun dal Cussegl naziunal.

cedel electoral vid

Cedel electoral sin il qual la persuna cun il dretg d’eleger n'ha scrit nagut, exprimind uschia cleramain l'abstenziun da la vusch, ubain sin il qual ella ha stritgà tut las indicaziuns prestampadas davart la glista e davart ils candidats.

chalender da las votaziuns

Chalender dals termins previs per las votaziuns federalas che sa repetan mintg'onn e ch'èn fixads tras in'ordinaziun dal Cussegl federal.

Chanzlia federala; ChF

Post da stab dal Cussegl federal, che vegn dirigì da la chanceliera federala u dal chancelier federal e che ha ina funcziun da punt tranter la regenza, l'administraziun federala, l'Assamblea federala e la populaziun. EXP: La Chanzlia federala ha l'incumbe

colliaziun da glistas

Colliaziun da glistas che vegnan tractadas tar la repartiziun dals mandats l’emprim sco ina singula glista, quai che permetta a las partidas participadas da meglierar lur schanzas d'obtegnair in ulteriur mandat.

comité d'iniziativa

Gruppa da votantas e da votants che lantscha ina iniziativa dal pievel.

conclus federal; COF

Decret da l'Assamblea federala che suttastat al referendum obligatoric u, tut tenor sia impurtanza, al referendum facultativ, er sch’el na fixescha betg normas giuridicas. EXP: Il «conclus federal simpel» na suttastà dentant betg al referendum.

Constituziun federala da la Confederaziun svizra; Constituziun federala svizra; Constituziun federala; Cst.

Lescha suprema da la Confederaziun che furma la basa giuridica per l'entira ulteriura legislaziun e per l'urden federalistic dal stadi e che regla ils dretgs ed ils duairs fundamentals dals burgais e da l'entira populaziun sco er l'organisaziun e las cump

cumular

Pussaivladad da las votantas e dals votants, en circuls electorals che han da repartir dapli ch'in sez tar l'elecziun dal Cussegl naziunal, dad inditgar sin il cedel electoral duas giadas il num d’ina candidata u d'in candidat.

cuntraproposta directa

Proposta per ina modificaziun da la constituziun che l'Assamblea federala po opponer ad ina iniziativa dal pievel, a cundiziun ch'ella reguardia la medema materia e respundia a la medema dumonda sco l'iniziativa respectiva, dond al pievel ed als chantuns

cuntraproposta indirecta

Proposta da lescha che vegn formulada per substituir la proposta d'ina iniziativa dal pievel u decret che ha in stretg connex cun ina iniziativa dal pievel.

Cussegl dals chantuns; CC

Chombra pitschna dal Parlament federal (Assamblea federala) che sa cumpona da 46 deputadas e deputads dals chantuns.

Cussegl federal; CF

Autoritad executiva e directiva suprema (regenza) da la Confederaziun che sa cumpona da set commembras e commembers che vegnan elegids da l'Assamblea federala plenara.

Cussegl naziunal; CN

Chombra gronda dal Parlament federal (Assamblea federala) che sa cumpona da 200 deputadas e deputads dal pievel svizzer.

cuverta da votar

Cuverta utilisada tar la votaziun per correspundenza, en la quala la votanta u il votant metta ses cedel da votar u ses cedel electoral.

D

decisiun dal pievel

Decisiun da las votantas e dals votants en ina votaziun dal pievel concernent ina dumonda precisa.

democrazia da concordanza

Democrazia en la quala tut las partidas politicas vegnan integradas en ils process da decisiun e resguardadas en proporziun a lur forza electorala tar la repartiziun d'uffizis politics e da posts directivs en l'administraziun, en l'armada ed en la giustia

democrazia da concurrenza; democrazia maioritara

Democrazia parlamentara en la quala ina u pliras partidas guvernamentalas possedan ensemen la maioritad ed emprovan d'imponer lur posiziuns grazia al princip da maioritad cunter las partidas da l'opposiziun che concurrenzeschan per la pussanza.

democrazia directa

Democrazia en la quala la participaziun dal pievel na sa limitescha betg a l'elecziun dals organs suprems dal stadi, mabain permetta er al pievel d'influenzar directamain tge dumondas che duain vegnir decisas da las votantas e dals votants.

democrazia represchentativa; democrazia indirecta; democrazia parlamentara

Democrazia en la quala la participaziun dal pievel sa limitescha a l'elecziun dal parlament.

diever dal dretg da votar

Participaziun a l'elecziun dal Cussegl naziunal ed a las votaziuns federalas, ultra da quai er la lantschada e la suttascripziun da dumondas d'iniziativa e da referendum.

domicil politic

Vischnanca en la quala ina votanta u in votant abita e fa diever da ses dretgs politics.

dretg d'eleger

Dretg da las burgaisas maiorennas e dals burgais maiorens da sa participar a las elecziuns dal Cussegl naziunal sco electuras ed electurs (dretg d'eleger activ) e da sa preschentar a las elecziuns sco candidata u candidat (dretg d'eleger passiv). EXP: Tgi

dretg d'eleger activ; dretg electoral activ

Dretg da las burgaisas maiorennas e dals burgais maiorens d'eleger sin plaun federal ils 200 commembers dal Cussegl naziunal ed ils 46 commembers dal Cussegl dals chantuns.

dretg d'eleger passiv; dretg electoral passiv

Dretg da las burgaisas maiorennas e dals burgais maiorens da sa preschentar sco candidata u sco candidat a las elecziuns (p. ex. dal Cussegl naziunal, dal Cussegl federal e dal Tribunal federal).

dretg da votar da las dunnas; dretg da votar e d'eleger da las dunnas

Dretg da las burgaisas svizras da sa participar a las votaziuns ed a las elecziuns ch'è vegnì introducì sin plaun federal tras la votaziun dal pievel dals 7 da favrer 1971.

dretg da votar e d'eleger general

Dretg equivalent da tut las burgaisas e da tut ils burgais svizzers sur 18 onns da sa participar a las votaziuns dal pievel federalas, da suttascriver referendums ed iniziativas dal pievel e da sa participar e da sa preschentar sco candidata u candidat a las elecziuns federalas, che na vala betg per persunas sut curatella generala pervi d'ina incapacitad permanenta da giuditgar, causada d'ina malsogna u d’ina deblezza mentala.

dretg da votar; dretg da votar e d'eleger

Dretg da las burgaisas maiorennas e dals burgais maiorens da sa participar a las votaziuns federalas ed a las elecziuns dal Cussegl naziunal e da suttascriver iniziativas dal pievel e referendums. EXP: Tgi che ha il dretg da votar, ha er il dretg d'eleger

dretg fundamental

Dretg inalienabel ch'il stadi renconuscha a mintga persuna independentamain da sia naziunalitad, che vegn garantì da la constituziun u da convenziuns internaziunalas e che ha la finamira da proteger las manifestaziuns ed ils basegns elementars da la vita

dretgs politics

Dretgs che pussibilitescha al pievel da participar directamain a las decisiuns politicas ed a l’elecziun da persunas per il funcziunament dal stadi a tut ils nivels (communal, chantunal, federal). EXP: A nivel federal cumpiglian ils dretgs politics en Svi

dumbravuschs

Commember dal Cussegl naziunal u dal Cussegl dals chantuns che eruescha il resultat d'elecziuns e da votaziuns dal cussegl u persuna cun il dretg da votar e d’eleger che participescha a la dumbraziun da las vuschs en in biro electoral.

dumonda dal pievel

Dumonda inoltrada da votantas e votants, per la quala vegnan rimnadas suttascripziuns cun la finamira da chaschunar ina votaziun dal pievel. EXP: Term general che cumpiglia tant la dumonda d’iniziativa sco la dumonda da referendum.

dumonda decisiva

Dumonda a las votantas ed als votants, tar votaziuns davart ina iniziativa dal pievel cun cuntraproposta directa, tgenin dals dus projects ch'els prefereschan, sche tuts dus vegnan acceptads.

durada d'uffizi

Durada definida ordavant, per la quala ina persuna u in organ vegn elegì u nominà en in uffizi public u privat.

E

electur; electura

Persuna che fa diever da ses dretg d'eleger.

electur; electura; persuna cun il dretg d'eleger

Persuna che ha il dretg d'eleger. EXP: Tgi che ha il dretg d'eleger, ha er il dretg da sa participar a las votaziuns e da suttascriver iniziativas dal pievel e referendums.

electuras ed electurs; pievel

Totalitad da las persunas che han il dretg d'eleger activ.

elecziun

Procedura cun la quala las electuras ed ils electurs u las commembras ed ils commembers d'in cussegl (p. ex. Assamblea federala, Cussegl federal) elegian persunas en uffizis ed en autras caricas publicas.

elecziun cumplementara

Elecziun che ha lieu en in chantun cun plirs sezs en il Cussegl naziunal, sch'i dat dapli sezs da reparter che candidats avant maun u sch'i na stat a disposiziun nagin suppleant cur ch'in sez daventa vacant durant ina perioda legislativa.

elecziun da maiorz

Elecziun tar la quala èn elegids ils candidats che han obtegnì dapli che la mesadad da las vuschs u la maioritad da las vuschs.

elecziun da proporz

Elecziun tar la quala ils sezs a disposiziun vegnan repartids sin las diversas partidas en proporziun da las vuschs cuntanschidas.

elecziun dal Cussegl dals chantuns

Elecziun tras la quala ils chantuns elegian lur represchentantas e lur represchentants en il Cussegl dals chantuns, en la plipart dals cas tenor il sistem da maiorz.

elecziun dal Cussegl naziunal

Elecziun dals 200 deputads dal Cussegl naziunal tras il pievel en in'elecziun directa tenor il sistem da proporz.

elecziun dal pievel; elecziun tras il pievel

Elecziun tar la quala tut las persunas cun il dretg d’eleger activ èn il corp electoral e betg deputadas u deputads elegids da talas (p. ex. il parlament).

elecziun decisiva

Segund scrutini tar in’elecziun da maiorz che vegn decidì tenor la maioritad relativa e che ha lieu, sch’i n’ha betg dà tar l’emprim scrutini suffizientamain candidats che han cuntanschì la maioritad absoluta.

elecziun directa

Elecziun che vegn fatga directamain dal pievel e betg da represchentants elegids.

elecziun per la renovaziun totala

Elecziun che ha lieu mintga quatter onns, che serva a la renovaziun totala dal Cussegl naziunal e cun l’excepziun dal chantun Appenzell Dadens er dal Cussegl dals chantuns, e tar la quala èn reelegibels cussegliers en uffizi.

elecziun substitutiva

Elecziun che ha lieu, sch'i daventa vacant en il Cussegl naziunal u en il Cussegl dals chantuns, durant ina perioda legislativa, in mandat d'in candidat che era vegnì elegì en in'elecziun da maiorz e per il qual na stat perquai betg a disposiziun in suppl

elecziun taciturna

Elecziun che ha lieu en in chantun, sche la regenza chantunala declera tut las persunas che figureschan sin las glistas electoralas sco elegidas en il Cussegl naziunal, perquai ch'i na dat en il chantun respectiv betg dapli candidats che sezs.

executiva; pussanza executiva

Tenor il princip da la separaziun da las pussanzas, la pussanza che exequescha las leschas decretadas dal parlament e che dirigia l'administraziun. EXP: Il term vegn er duvrà per designar l'organ statal che exequescha questa pussanza, la regenza. En Svizr

explicaziuns dal Cussegl federal; carnet da votar

Broschura en la quala ils projects da votaziun vegnan explitgads a moda curta ed objectiva e che cuntegna las opiniuns da minoritads impurtantas, las posiziuns dal parlament e dal Cussegl federal e – tar iniziativas dal pievel e tar referendums facultativ

F

fracziun parlamentara; fracziun

Gruppa da parlamentaris da la medema partida u da partidas politicamain vischinas, constituida d’almain tschintg commembers dal medem cussegl, en la quala vegnan predeliberadas las fatschentas parlamentaras cun la finamira da furmar posiziuns cuminaivlas.

furmla magica

Furmla per la repartiziun dals set sezs dal Cussegl federal en proporziun a la repartiziun dals sezs en l'Assamblea federala tranter las quatter partidas las pli fermas (2 – 2 – 2 – 1), applitgada dal 1959 al 2008 cun l'intent da garantir ina tscherta sta

G

gea dubel

Pussaivladad da las votantas e dals votants d'acceptar – tar ina votaziun davart ina iniziativa dal pievel cun cuntraproposta directa – tant l'iniziativa sco er la cuntraproposta.

giudicativa; pussanza giudiziala

Tenor il princip da la separaziun da las pussanzas, la pussanza che realisescha ed administrescha la giurisdicziun. EXP: Il term vegn er duvrà per designar ils organs statals ch’exequeschan questa pussanza, las autoritads giudizialas. En Svizra furman la

glista da suttascripziuns

Glista stabilida sin in fegl, sin ina pagina u sin ina carta per ramassar las suttascripziuns necessarias per pudair inoltrar ina dumonda dal pievel.

glista electorala; glista

Glista da candidatas e da candidats redigida tenor las prescripziuns, examinada dals chantuns e da la Chanzlia federala e stampada sin il cedel electoral.

I

iniziativa

Noziun collectiva per diversas proceduras, cun las qualas in dumber minimal definì da votantas e da votants po pretender ina modificaziun explicita u skizzada da la constituziun, ubain in chantun, in commember dal parlament, ina fracziun u ina cumissiun p

iniziativa da lescha; iniziativa legislativa

Iniziativa dal pievel cun la quala las votantas ed ils votants pon suttametter al parlament chantunal ina proposta legislativa. EXP: L’iniziativa legislativa a nivel federal è vegnida sbittada dal pievel l’onn 2009.

iniziativa dal pievel cun cuntraproposta directa; iniziativa cun cuntraproposta

Iniziativa dal pievel che vegn suttamessa a la votaziun ensemen cun ina cuntraproposta dal parlament.

iniziativa dal pievel en fatgs federals; iniziativa dal pievel

Procedura cun la quala 100 000 votantas e votants pon pretender la revisiun totala da la Constituziun federala u l'integraziun, l'aboliziun u la midada da disposiziuns constituziunalas.

L

legislativa; pussanza legislativa

Tenor il princip da la separaziun da las pussanzas, la pussanza che elavura las leschas. EXP: Il term vegn er duvrà per designar l'organ statal che exequescha questa pussanza, il parlament. En Svizra furman la legislativa a nivel federal l'Assamblea feder

legislative period

In general: period during which a legislative assembly exercises its powers and at the end of which new elections are held. Swiss Confederation: term of office of the National Council, which begins with the constituent sitting of the Council at the start

lescha federala; LF

Lescha decretada da l'Assamblea federala sin basa d'ina autorisaziun u d'in mandat constituziunal, d'ina iniziativa dal pievel, d'ina proposiziun dal parlament u dal Cussegl federal, che suttastat al referendum facultativ e che ha per regla ina validitad

libertad da votar e d'eleger

Garanzia ch'il resultat d'ina votaziun u d'ina elecziun reflecteschia la furmaziun libra da l'opiniun da las votantas e dals votants e saja l'expressiun fidada e nunfalsifitgada da lur voluntad.

lingua naziunala

Lingua che vegn resguardada en in stadi sco part essenziala da l'atgna cultura ed identitad e che vegn perquai er renconuschida giuridicamain e duvrada en contexts uffizials. EXP: Las linguas naziunalas da la Svizra èn il tudestg, il franzos, il talian ed

lingua uffiziala

Lingua duvrada per tut ils contacts uffizials entaifer las autoritads publicas e tranter ellas e la populaziun. EXP: Las linguas uffizialas da la Confederaziun èn il tudestg, il franzos ed il talian. En il contact tranter las autoritads e persunas da lingua rumantscha è er il rumantsch lingua uffiziala da la Confederaziun.

M

maioritad absoluta

Regla tenor la quala in project da votaziun è acceptà u in candidat elegì, sch'el obtegna dapli che la mesadad da las vuschs valaivlas.

maioritad da las vuschs

Dumber da las vuschs che correspunda tut tenor la regla che vegn applitgada tar ina votaziun u tar in’elecziun a pli che la mesadad (maioritad absoluta) u al pli grond dumber (maioritad relativa) da las vuschs valaivlas.

maioritad dal pievel

Dumber da vuschs che correspunda a la maioritad da las vuschs valaivlas da las votantas e dals votants e ch’è necessari per ch'in project da votaziun vegnia acceptà.

maioritad dals chantuns

Dumber da vuschs che correspunda a la maioritad da las vuschs dals chantuns – il resultat da la maioritad dal pievel da mintga chantun vala sco sia vusch – e ch’è necessari per ch'in project da votaziun vegnia acceptà.

maioritad qualifitgada

Regla tenor la quala in project da votaziun è acceptà u in candidat elegì, sch'el n’obtegna betg mo dapli che la mesadad da las vuschs (maioritad absoluta) mabain er ina procentuala da las vuschs valaivlas definida ordavant.

maioritad relativa; maioritad simpla

Regla tenor la quala in project da votaziun è acceptà u in candidat elegì, sch'el obtegna la maioritad da las vuschs, independentamain da la procentuala u dal dumber total da las vuschs valaivlas.

material da votar

Documentaziun indispensabla per pudair exprimer ina vusch valaivla.

O

onn electoral

Onn en il qual han lieu elecziuns per la renovaziun totala dal Cussegl naziunal. EXP: Las elecziuns per la renovaziun totala dal Cussegl naziunal han lieu mintga quatter onns.

P

panaschar

Pussaivladad da las votantas e dals votants, en circuls electorals che han da repartir dapli ch'in sez tar l'elecziun dal Cussegl naziunal, da modifitgar in cedel electoral prestampà, inscrivend a maun nums da candidatas e da candidats d'autras glistas da

parola da votaziun

Parola u resposta ch'ina partida, ina fracziun parlamentara u in'autra gruppaziun recumonda per ina votaziun futura.

participaziun a la votaziun

Dumber da persunas che han inoltrà lur vusch tar ina votaziun, inditgà en pertschients dal total da las persunas che han il dretg da votar.

participaziun a las elecziuns

Dumber da persunas che han inoltrà lur vusch tar in’elecziun, inditgà en pertschients dal total da las persunas che han il dretg d'eleger.

partida politica; partida

Associaziun duraivla, organisada tenor il dretg privat, da persunas cun finamiras politicas cuminaivlas che vegnan definidas en in program u en statuts.

petiziun

Dumonda en scrit, senza prescripziuns formalas, che mintga persuna po drizzar ad ina autoritad cumpetenta e che po cuntegnair ina proposta, ina critica u in giavisch davart scadina activitad dal stadi. EXP: Las autoritads ston prender enconuschientscha da

president da la Confederaziun; presidenta da la Confederaziun

Persuna elegida per in onn da l'Assamblea federala plenara tranter ils commembers dal Cussegl federal, che maina las sedutas dal Cussegl federal e che surpiglia funcziuns spezialas da represchentaziun.

procedura electorala

Disposiziuns a l'intern dal sistem electoral che defineschan las modalitads d'ina elecziun.

proposta electorala

Glista cun la quala in dumber minimal definì da persunas cun il dretg d'eleger propona a l’autoritad chantunala cumpetenta candidatas e candidats per l'elecziun en il Cussegl naziunal.

protocol da la votaziun

Protocol che vegn transmess suenter mintga votaziun da las persunas responsablas da mintga biro electoral a l'administraziun chantunala e che inditgescha il dumber total da las persunas che han il dretg da votar, il dumber dals Svizzers a l'exteriur che han il dretg da votar, il dumber da las persunas che han votà, il dumber dals cedels da votar valaivels, betg valaivels e vids sco er il dumber dals «gea» e dals «na».

R

recumandaziun per la votaziun

Recumandaziun da l'Assamblea federala a las votantas, als votants ed als chantuns d'acceptar u da refusar ina iniziativa dal pievel.

referendum constituziunal

Referendum obligatoric per revisiuns parzialas u totalas d’ina constituziun.

referendum dal pievel; dumonda da referendum

Referendum facultativ che sto vegnir suttascrit d'almain 50 000 votantas e votants e che po chaschunar ina votaziun davart leschas federalas, conclus federals u contracts internaziunals d'ina durada indeterminada e nunvisabels u che cuntegnan disposiziuns

referendum dals chantuns

Referendum facultativ che po vegnir inoltrà dals parlaments chantunals (en tscherts cas er da la regenza u dal pievel tras ina iniziativa dal pievel) dad almain otg chantuns per pretender ina votaziun federala dal pievel davart ina lescha federala, in con

referendum davart contracts internaziunals

Referendum che po esser ubain facultativ, sch'el reguarda contracts internaziunals d'ina durada indeterminada e nunvisabels u che cuntegnan disposiziuns giuridicas impurtantas, ubain obligatoric, sch'el reguarda l'adesiun da la Svizra a cuminanzas suprana

referendum en fatgs federals; referendum federal; referendum

Votaziun dal pievel tar la quala las votantas ed ils votants decidan davart conclus da l’Assamblea federala, davart revisiuns totalas u parzialas da la Constituziun federala, davart contracts internaziunals u davart l’adesiun da la Svizra ad organisaziuns

referendum facultativ

Votaziun dal pievel che vegn pretendida dad almain 50 000 votantas e votants (referendum dal pievel) u dad almain otg chantuns (referendum dals chantuns), tar la quala il pievel decida davart leschas federalas novas u modifitgadas, davart conclus federals

referendum obligatoric

Votaziun dal pievel che sto vegnir fatga obligatoricamain, sche l’Assamblea federala ha decis ina revisiun totala u parziala da la Constituziun federala, ina lescha federala urgenta senza basa constituziunala u l’adesiun ad in’organisaziun per segirezza c

register electoral

Register che vegn stabilì en mintga vischnanca, en il qual èn inscrittas tut las persunas cun il dretg da votar e d'eleger che han lur domicil politic en quella vischnanca.

repartiziun dals mandats

Repartiziun dals mandats a las partidas politicas en il Cussegl naziunal.

repartiziun dals sezs

Repartiziun dals sezs dal Cussegl naziunal als 26 chantuns en proporziun al dumber total da lur populaziun, tar la quala mintga chantun ha il dretg d'almain in sez.

rimnada da suttascripziuns

Rimnada dal dumber necessari da suttascripziuns da votantas e votants che vegn fatga dals iniziants per inoltrar ina iniziativa populara u in referendum sin ina glista da suttascripziuns. EXP: Per ina iniziativa dal pievel ston vegnir rimnadas almain 100 

S

scrutini

Process d'elecziun tar elecziuns da maiorz, en il qual ils votants inoltreschan lur vusch per in candidat ed il resultat vegn publitgà immediatamain, che vegn repetì tenor las reglas previsas per cuntanscher ina maioritad fin ch'in candidat è elegì per l'

separaziun da las pussanzas

Princip che ha la finamira d'impedir la concentraziun e l'abus da la pussanza, repartind ella sin divers organs independents che sa controlleschan e limiteschan vicendaivlamain e che han funcziuns diversas: la pussanza legislativa, la pussanza executiva e

sistem da duas chombras

Sistem constituziunal ch’è vegnì introducì en Svizra cun la fundaziun dal stadi federal dal 1848 segund l’exempel dals Stadis Unids da l’America, tenor il qual il parlament consista da duas chombras cun cumpetenzas egualas, ina chombra gronda che represch

sistem electoral

Sistem da reglas definì dal dretg electoral, tenor il qual vegnan organisadas e realisadas las elecziuns.

stritgar

Pussaivladad da las votantas e dals votants da modifitgar in cedel electoral prestampà stritgond nums prestampads sin quel cedel electoral.

suppleant; suppleanta

Candidat betg elegì en il Cussegl naziunal che vegn declerà sco elegì da la regenza chantunala, sch'in cusseglier naziunal ch'era sin la medema glista electorala dat giu ses mandat durant ina perioda legislativa.

sutcolliaziun da glistas

Colliaziun dal segund stgalim, tras la quala singulas glistas vegnan gruppadas entaifer ina colliaziun da glistas per metter ensemen lur vuschs e per meglierar uschia lur schanzas tar la repartiziun dals mandats envers auters partenaris da la colliaziun d

suveran

Instanza politica suprema d'in stadi. EXP: En Svizra è il pievel il suveran.

T

text da votaziun; project da votaziun

Text legislativ che l'Assamblea federala suttametta a las votantas ed als votants en furma scritta tar referendums e tar iniziativas.
EXP: Il text da votaziun po esser ina revisiun da la constituziun, in text da lescha u l'approvaziun d'in contract inte

Tribunal federal; TF

Autoritad giudiziala suprema da la Confederaziun ch'è responsabla en ultima instanza per praticamain tut ils secturs giuridics, che ha da procurar per l'applicaziun unifurma dal dretg federal e che ha da garantir ils dretgs constituziunals da las burgaisa

U

urna

Recipient serrà en furma da chascha cun ina avertura en la part superiura, en il qual las votantas ed ils votants deponan lur cedel da votar u lur cedel electoral.

V

vegliadetgna da votar e d'eleger

Vegliadetgna minimala a partir da la quala las burgaisas svizras ed ils burgais svizzers pon participar a las votaziuns ed elecziuns u lantschar e suttascriver referendums ed iniziativas dal pievel.

vischnanca da votaziun

Vischnanca en la quala ina votanta svizra u in votant svizzer a l'exteriur fa diever da ses dretgs politics.

votant; votanta; persuna cun il dretg da votar

Persuna che ha il dretg da votar.

votantas e votants; pievel

Totalitad da las persunas che han il dretg da votar.

votaziun

Procedura tras la quala las votantas ed ils votants pon acceptar u refusar inoltrond lur vusch ina proposta d'ina u da pliras persunas u d'ina autoritad legitimada.

votaziun a l'urna

Procedura da votar tar la quala las votantas ed ils votants van en in local da votar e mettan il cedel da votar en in'urna.

votaziun anticipada

Procedura da votar che permetta a las votantas ed als votants tenor il dretg chantunal dad ir a votar a l'urna u dad inoltrar lur cedel da votar en ina cuverta serrada ad in uffizi gia intgins dis determinads avant il di da la votaziun.

votaziun da persunas cun impediments

Procedura da votar che pussibilitescha da far diever da lur dretgs politics a persunas cun impediments u per auters motivs incapablas da far sezzas las acziuns necessarias per votar, grazia a l'assistenza d'ina terza persuna u a meds che permettan da supe

votaziun dal pievel

Procedura tras la quala las votantas ed ils votants pon s'exprimer davart projects da votaziun a basa d'in referendum obligatoric, d'in referendum facultativ u d'ina iniziativa dal pievel (eventualmain accumpagnada d'ina cuntraproposta da l'Assamblea fede

votaziun electronica; votaziun online

Procedura da votar e d'eleger che permetta a las votantas ed als votants da votar e d'eleger cun las tecnologias d'infurmaziun e da communicaziun modernas, emplenind in «cedel» da votar electronic che vegn tramess sur l'internet al biro da votaziun.

votaziun federala; votaziun federala dal pievel

Votaziun dal pievel organisada, cuntrari a las votaziuns chantunalas, a livel federal ed a la quala sa participescha, cuntrari a las votaziuns da l’Assamblea federala, l'entir pievel svizzer.

votaziun per correspundenza

Procedura da votar che permetta a las votantas ed als votants da trametter il cedel da votar per posta al biro da votaziun e da betg stuair ir a l'urna persunalmain.

votaziun per procura; votaziun per represchentanza

Procedura da votar, tar la quala il cedel da votar vegn emplenì da la votanta u dal votant, ma purtà a l'urna d'ina terza persuna incaricada.

vote électronique

Sistem da votar e d'eleger svizzer che permetta per l'ina a las votantas ed als votants da votar e d'eleger per via electronica e per l'autra a las autoritads da furnir online infurmaziuns davart votaziuns ed elecziuns.

vusch

Segn fatg a bucca (p. ex. cun exclamaziun), en scrit (p. ex. cun emplenir il cedel electoral), cun meds electronics, cun in gest (p. ex. cun auzar il maun) u cun in auter moviment (p. ex. cun star en pe) d'ina persuna che vul demussar l'acceptaziun u la r

vusch da candidat

Vusch ch'ina candidata u ch'in candidat obtegna, sche ses num vegn scrit sin il cedel electoral.

vusch da partida

Mintga vusch da candidat e mintga vusch supplementara che vegn quintada tar in'elecziun sco vusch per ina glista electorala.

vusch supplementara

Vusch che correspunda ad ina lingia vida sin in cedel electoral, sche quel cuntegna damain vuschs da candidats valaivlas che cussegliers naziunals ch’èn d'eleger en in circul electoral, e che vegn attribuida a la glista electorala inditgada cun in num u c